Rock Tarihi ...

ROCK MÜZIK TARIHINE KISA BIR BAKIS  Rock müzik, bünyesinde bir çok müzik türünü barindiran bir tür olarak rock and roll' dan, and roll'un çikarilmasiyla 1960 larin basinda olustu. Rock müzigi olusturan bu müzikal alt türler de, kendi içlerinde alt türlere ayrilmislardir. Bu sebepten dolayi rock müzigin tarihini anlatirken, baslangiç noktasi olarak rock'n roll dan yola çikarsak büyük bir hata yapmis oluruz. Çünkü; rock müzigini de içine alan pop müzik türleri bir çok müzikal alt türlerin sentezinden meydana gelmistir. Peki müzik türleri arasindaki ilk etkilesim ne zaman, nerede ve nasil gerçeklesmistir? Bu sorunun yanitini 1730’ larda Amerika'daki, sonradan takilan ismi ile 'Büyük Uyanis' ta bulmak mümkündür. "Büyük uyanislar, Amerikan müzigini de derinden etkileyen dinsel bir uyanisin birbiri sira ortaya çikan iki dalgasiydi."(1) Birincisi Dr. Isaac Watts adindaki bir Ingiliz'e ait "Hymms and Spirituali"nin (1701) Londra'da yayinlanmasiyla dogan ve 1739 Boston baskisinin yapilmasiyla Amerika'nin bütün kentlerinde etkisi hissedilen yeni bir müzik anlayisinin güneyin folk müziklerini etkilemesi sonucunda meydana gelmistir. Ikinci uyanis ise 1780-1830 yillari arasinda yapilan kamp toplantilarinda ortaya çikan bir akimdir. Hiristiyanlastirilmis siyahlar ayinlerini yaparlarken Afrika dinsel törenlerinde görülen dairevi dans, çiglik atma, ritim tutma gibi ögeler dualara karisir. Böylece siyahlar beyazlardan aldiklari spirituallerin içine atalarindan miras kalan ritim ve coskuyu katarak ortaya yeni bir tür müzik çikarmislardir. Bu ayni zamanda dini müzikte siyah-beyaz ayrimini da dogurmustur. Beyazlarin spiritualleri olduklari yerde sayarken, siyahlarin yaptiklari bütün ülkeye yayilmakla kalmayip, ülke disina da çikmistir. Pek çok Amerikan müzigi gibi Gospel de iç savastan sonra güneyde spirituallerin devami niteliginde ayri bir tür olarak kendini gösterir. Spirituallere oldugu gibi gospellere de sadece siyahlara özgü diyemeyiz; ama pek çok siyah kiliselerinde ve siyah gurplarca icra edilmistir. 19. yüzyilin sonunda kurulan Pentacostalis ve Hoolines kiliselerinde, Afrika müzigindeki el çirpma ve ayaklari yere vurma yoluyla yapilan müzik, gospel türünün ilk örneklerini olusturur. Gospel tarzinda spirituallerden farkli olarak bu dünya ile ilgili vaatler daha baskindir; öbür dünya ise daha neseli bir dille anlatilir. Amerika’da, dini içerikli müzigin yani sira halkin agizdan aktarim yöntemi ile günümüze kadar uzanip gelen bir folk müzik kültürü vardir. En eski folk sarkilari ya solo olarak ya da bir topluluk ile söylenmistir. Bu folk sarkilarina eslik etmek üzere keman, banjo ve gitarin girmesi ile ilk pop müzik türlerinin temelleri atilmis olur. Amerika'nin ilk pop müzik yildizi Jimmie Rodgers'dir. Rodgers, country ve boogie-blues harmanlamasi yaparak; hillbilly, folk ve blues'dan aldigi sözleri birlestirerek country müzigin baslica dayanagi halini almistir. "Rodgers, blues'u ödünç alan degil de hirsizligini yapan ilk beyaz adam ve böylece country müzigin dominant modu haline gelenlerin sentezini yapan sanatçi olarak düsünülebilir."(2) Bu yillarda güney eyaletlerine yapilan ilk tasra gezileri sonucunda Paramounts Records, blues müzigin babasi olarak anilan Blind Lemon Jefferson'a ilk plagini yapar. Bu tarihten sonra, Jefferson, kendinden sonraki bütün blues ve rock müzisyenlerini etkileyecek kalitedeki parçalara imza atmistir. Rock'n Roll; ragtime, blues, boogie, country, gospel gibi müzikal alt türlerin harmanlanmasi sonucu olusmustur. Bu alt türlerden rock'a geçisteki son yapi tasi R&B'dur(Rhtyhm and Blues).Bu geçis esnasindaki en önemli kisilerden biri Robert Johnson'dir. (1911-1938) Esasinda delta blues müzisyenleri içerisinde Charlie Patton ya da Skip James gibi ondan çok daha önemli isimler olmasina ragmen Johnson'un önemi; kisiligi ve yaptigi müzikle erken bir rocker olmasindan kaynaklanmaktadir. Bluesdan rock'a geçisteki bir diger önemli olay ise elektirikli gitarin blues'da kullanilmaya baslamasidir. Elektirikli gitari ilk kullanan blues müzisyeni T. Bone Walker'dir. Kendine has teknigiyle, kendinden sonraki B.B. King, Freddy King, Buddy Guy gibi gitar sihirbazlarini etkilemeyi basaran Walker'da rock'a geçiste çok önemli bir rol üstlenmistir. 1943-51 yillari arasinda güneyden kuzeye yapilan göçler esnasinda piyanoyla nefeslilerle tanisan delta blues icracilari rock'n roll'a geçisteki son müzik türü olan R&B'u olustururlar. Bu müzik türü, genel olarak bütün siyah müzik sitillerinin karisimindan, blues armonik yapisi ve formülü olusmustur. Baslangiçta sadece siyahlarin radyo istasyonlarinda ve sokaklarda yasayan R&B, orta sinif beyaz gençlerin bu müzigi aliskanlik haline getirmesiyle birlikte popüler hale gelir. Gün geçtikçe artan talepler, yayinlanan R&B plaklarinin sayisinin artmasina ve 25 Mayis 1949'da Billboard müzik dergisi listelerinde R&B adinda yeni bir baslik açilmasina yol açar. 1953 yilinda Chords grubunun Sh-boom adli parçalari R&B listelerine sigmayarak, popüler müzik listelerine geçer ve "1" numaraya kadar yükselir. 1954-55 yillarinda ayni müzigi beyazlar icra edince bunun adini Rock'n Roll koyarlar. "Ünlü rock'n roll piyanisti Fats Domino 'biz rock'n roll'a 15 yil öncesine kadar New Orleans'da R&B derdik"(3) demistir. Rock'n roll, gençler arasinda o kadar ragbet görür ki, hem endüstriye karsi en radikal çikislarin kaynagi, hem de müzik endüstrisinin en yagli geçim kaynagi konumuna gelir. Rock'n roll'un R&B'den farklilasip kendine özgü bir müzik türü halini almasini saglayan en önemli kisiler Elvis Presley ve Chuck Berry'dir. Rock'n roll'un büyük krali Evis Presley R&B'yle, country ve hillbilly müziklerini çok iyi kaynastirmistir. Chuck Berry ise kendinden önceki gitarcilarin tekniklerini sentezleyerek rock'n roll'un ilk gitar kahramani olmustur. Zaten ikisinin de asil söhretleri bu birlestirici güçlerinden ve kendilerinden sonraki bütün rock müzisyenlerini etkilemelerinden gelmistir. Fakat endüstri rock'n roll'u çok çabuk yutmustur. Arastirmacilarin çogu 1950'lerin sonunun rock'n rollmüziginin de sonu oldugu konusunda görüs birligine varmislardir. 1950'lerin sonunda en ünlü rock'n roll müzisyenlerinden olan Elvis Presley askerde, Buddy Holly ölmüs, Chuck Berry ise hapistedir. 1959-63 yillari arasinda rock müziginde bir bosluk yasanmis olarak düsünülebilir. Fakat, iste tam bu yillarda sonradan "60 gençliginin lideri" ünvanini alan bir müzisyen, Bob Dylan ortaya çikar. Dylan'in ilk üç albümündeki müzikler ne folk müzigi ne de rock'n roll müzigi içerisinde tanimlanmistir. Dylan, sarkilarinda siyah düsmanliginin inatla sürmesinden, savasin anlamsizligindan, sevginin öneminden, dünyanin güzelliklerinin hizla yitip gitmesinden bahsetmistir. Amerika'da gerçeklesen bu müzikal gelisimler bütün dünya gençligini, ama en çok Ingiliz gençligini etkilemistir. Çocukluklarindan beri rock'n roll müzigiyle büyüyen Ingiliz gençleri arasindan birçok müzisyen çikmis; bunlar Beatles, Rolling Stones, Animals gibi ilk rock topluluklarini kurmuslardir. Bu gruplar, ilk zamanlarda Amerikan müziginin alt türlerinden etkilenmisler, fakat kisa bir süre sonra kendilerine özgü yapilari ortaya koyarak gerçek anlamda rock müzigi yapmislardir. Bu gruplardan ilk piyasaya çikani Beatles, kurulusundan bir iki sene sonra, ilk albümlerindeki blues, boogie, gospel sarki ailelerinin parçalarini kopya etmekten ve rock'n roll'a yakin parçalar yapmaktan yavas yavas vazgeçmeye baslamistir. En son olarak rock'n roll sarkilarini kullanmayi 1965 yilindaki Help albümünde yer verdikleri Larry Williams'a ait "Dizzy Miss Lizzy" parçasinin uyarlamasiyla sona erdirmislerdir. Aralik 1965'de "Rubber Soul" albümünü yayinladiklarinda tamamen özgün yapiya geçis böylece tamamlanmis olur. Iste bu gelismelerin ardindan rock'in engellenemez yükselisi de baslamis olur. Eric Clapton'in içinde bulundugu gruplar, özellikle Cream çok büyük basarilara imza atar. Beatles çilginligi durulur gibi olurken sahneye Eric Clapton adiyla dünyanin en iyi gitar virtüözlerinden biri çikar. Artik devir Ingiltere duvarlarinin "Clapton is God"(Clapton tanridir) yazilariyla dolmasinin devridir. 1960'larin sonu, dünyada gençlik hareketleri olarak nitelendirebilecegimiz bir baskaldirinin en üst düzeye eristigi yillardir. Gitgide büyüyen nükleer savas tehdidi, Amerika'nin Vietnam'i acimasizca savasa sürüklemesi, birçok Vietnamli'nin ve Amerikali'nin bu savasta ölmesi çarklari harekete geçirmis, çiçek gücü hareketi böyle bir ortamda ortaya çikmistir. Artik rock müzigin konusu agirlikli olarak dünya sorunlari ve çözüm yollarini da içermektedir. Ünlü "savasma sevis" slogani bu hareketin bir ürünüdür. Çiçek gücünüolusturanlarin çogunlugu orta sinif beyaz gençlerdir. Bu insanlar "hippi" olarak adlandirilmislardir. Genel olarak o devirlerde bu hareket neredeyse bütün rock gruplarindan destek almistir. Bu yillarda dogu dinlerine olan ilgi de artmis, hatta Beatles elemanlari Hindistan'a taninmis Hindu hocaMaharishi Yogi'yi ziyarete gitmislerdir.Rock'taki bu dogu modasiyla birlikte müzisyenlerin vedinleyicilerin uyusturucuya olan ilgileri de bir anda artmis veözellikle LSD,henüz yasaklanmadigindan asprin kadar çok kullanilir hale gelmistir.fakat çok kisa bir süre içinde çiçek çocuk olmak da bir "moda" haline getirilir vehareket neredeyse hiç bir sonuca ulasamadan son bulur.üstelik hippilerin bazilari zaman geçtikçe kaba tabiriyle tam bir düzen adami,düzenin savunucusu olurlar. Bunlara en iyi örnek A.B.D. Baskani Bill Clinton'dir.Bu dönemlerde çiçek gücü hareketinden etkilenip ,Vietnam’a gitmeyi reddeden clinton ,simdilerde Irak’a bombalar yagdiran bir ülkenin devlet baskani sifatini tasimaktadir. 1960-70'ler rock tarihi açisindan çok çesitli ve önemli gruplari içinde barindirmistir. Beatles, The Animals, The Doors, Rolling Stones, The Who gibi gruplar hep bu tarihlerde çikmislardir. 65-70 arasinda kurulan Pink Floyd, Deep Purple, Led Zeppelin, Yes gibi gruplar da artik mega rock gruplaridir. Bu gruplar sayesinde rock, hiç olmadigi kadar popüler olup, ciddiye alinmaya baslanmistir. Rock müzisyenleri kendilerini klasik müzik icracilari gibi görmeleri de bu döneme rastlar. O zamanlarin en atesli tartismasi rock'in bir sanat müzigi olup olmadigidir. 70' lerin ikinci yarisina gelindiginde rock artik plak satislari ve konser gelirleriyle müzsk endüstrisinin en iyi geçim kaynagini olusturmaktadir. Rock müzisyenleri milyonlarca dolarlik elektronik aletlere sahiptiler ve hepsi çok zengin olmuslardi. Bu mega rock gruplari ne yaparsa yapsin sattigindan dolayi plak sirketleri yenilere hiç sans tanimamakta veya tanisalar bile müziklerini onlar gibi yapma sarti koymuslardir. Iste punk rock tam bu siralarda kendini gösterir. Punk da diger hiçbir rock türünde görülmeyen siddet, kargasa ve kaos vardir. Punk, rock'in karanlik kanadini gözler önüne sermistir. 60'li yillarda Newyork'un garaj gruplarindan çikan Velvet Underground Punk'in ilk tohumlarini atan grup olarak gösterilebilir. Ancak bu görüsü ilk punk topluluklarindan biri olan Sex Pistols kabul etmeyerek tepki göstermistir. Punk' ta kesinlikle kalite ve hosa gitme kaygisi yoktur. Punkçilar 1960-70'lerdeki rock müzigine ve tabii ki rockçilarada lanet okurlar; çünkü onlara göre rock artik para,san, söhret araci olarak kullanilmaya baslanmistir. 70'li yillarin uzun ve karisik sololari ile dolu parçalari yerine kisa ve özentidiz çalip söylerler. Hatta Sex Pistols o kadar basit ve ilkel çalar ki, izleyenler ister istemez"bunu ben de çalabilirim" gibi bir kaniya kapilir. Böylece Ingiltere de bir çok punk grubu dogmaya baslamistir. Endüstrinin en büyük düsmani olmasina ragmen punk çilginligi da diger bütün rock çilginliklari gibi kisa sürede endüstri tarafindan yutulup "moda" haline getirilmistir. Punk giysileri en lüks magazalarin vitrinlerinde birbiri ardina boy gösterir olmustur. 80'lere gelindiginde bir çok rock müzik türü icra halindeyken bir Heavy Metal patlamasi yasanir. Bence Heavy Metal müzigini anlatan en iyi sözcük "kargasa" dir. Bütün Heavy Metal gruplarinin faaliyet alanlari farklidir. Bu müzik türünün içinde komünizm,fasizm, anarsizm, devrimcilik, sadizm gibi biribirinden çok kopuk anlamlari bulmak mümkündür. Heavy Metal bu çok renkliligi sayesinde bir çok alt dallara ayrilmistir. Fakat hepsinde ortak olan bir sey vardir; küfür. Kimi devlete kimi siyahlara kimi tabulara küfür eder ama muhakkak küfür eder. 90'lara gelindiginde beklenen yeni rock anlayisi Amerka'nin Seatle adli kentinden gelir. Bu kentte kurulan garaj gruplarinin önce Amerikaya sonra bütün dünya ya açilmasi ile birlikte bir "grunge" çilginligi yasanir. Hele Nirvana'nin Nevermind albümü bu yeni, alternatif rock' bütün dünya ya kabul ettirir. Bugün Pearl Jam,Soundgarden,Faith No More,Red Hot Chilli Peppers, Therapy gibi gruplar sayesinde rock tekrar bir canlanma içerisine girmistir.